Sunday, December 29, 2019

Bo̍k-lo̍k | 目錄

Lāu Lâng kap Hái | 老人 kap 海
Goân-bûn: The Old Man and the Sea
Goân chok-chiá: Ernest Hemingway
http://www.arvindguptatoys.com/arvindgupta/oldmansea.pdf
  1. 八十四工無掠著魚
  2. 討海人, 啉 lah!
  3. 明仔載欲出去遠遠
  4. 轉來 ê 時, kǎ 講野球
  5. 老人坐 tī 椅仔睏去
  6. Martin 真照顧咱
  7. 上好 ê 討海人是你
  8. 年歲是我 ê 鬧鐘
  9. 今仔日我有信心
  10. 這个所在是大井
  11. 天袂齊光, 伊 tō 放餌
  12. 飛烏虎真大陣
  13. 伊愛看龜食海䖳
  14. 袂記當時開始家己講話
  15. 魚 ah, 緊食 lah
  16. 魚勻勻仔拖船出海
  17. 伊是毋是有啥計畫
  18. 伊用刀 kā 釣線切斷
  19. 綴海流, 表示伊無氣力
  20. 一隻鳥仔飛來小船
  21. 我愛來食串仔
  22. Tī 海 ni̍h, 無人會孤單
  23. 魚全身出水, koh 落去
  24. 伊開始祈禱
  25. 想起伊 kap 烏人遏手把
  26. 啉酒了, 烏人出大力
  27. 有魚著吊
  28. 用身軀來抽退釣線
  29. 伊強迫家己去睏
  30. 這三四工欲變天 ah
  31. 到今伊跳十外改
  32. 彼時魚開始 se̍h 箍仔
  33. 魚 ah, 莫跳 lah
  34. 伊 tō 是 hiah 大
  35. 魚槍攑懸, 拚全身 ê 力
  36. 強欲袂相信伊有 chiah 大
  37. 阮 ná 兄弟同齊行
  38. 鯊魚倚來
  39. 刀仔縛 tī 槳柄
  40. 伊攑起縛刀 ê 槳
  41. 我真歹勢, 魚 ah
  42. 老人攑棍仔 kā 摃
  43. 日頭已經落去 ah
  44. 閣來一陣鯊魚
  45. 好好駛船欲轉厝
  46. 真濟討海人圍 tī 小船
  47. 今咱愛 koh 計畫代誌
  48. 老人 koh teh 眠夢獅仔
  49. Koan-î Chok-chiá/ 關於作者
  50. E̍k Liáu ê Ōe/ 譯了 ê 話

Wednesday, October 3, 2018

50. E̍k Liáu ê Ōe/ 譯了 ê 話

Úi-tāi chok-chiá ê úi-tāi chok-phín lán ài bān-bān-á tha̍k, tha̍k liáu koh tha̍k. Lāu Lâng kap Hái, góa í-keng tha̍k kúi-nā cha̍p nî ah, kàu-taⁿ iáu-koh chiok ài tha̍k i, lóng tha̍k bē ià-siān. Chit-kái góa kui-khì kā hoan-e̍k chò Tâi-gí, thang hun-hióng hō͘ kah-ì bûn-ha̍k ê Tâi-gí lâng. Sui-jiân ūi tio̍h bú che, góa tî-liáu chhut-kok a̍h-sī tō͘-kà í-gōa, thâu-bóe lóng-chóng kui-pòaⁿ-nî ê sî-kan, ē-sái kóng kìⁿ-nā khai-kang tō lóng hut-kah bô-mê bô-ji̍t. M̄-koh taⁿ hoan-e̍k liáu ah, góa kui-ê sim-chêng chiok khin-sang, chiok sóng-khoài.
Góa ê hoan-e̍k sī kin-kì Eng-bûn pán ê goân-chok, mā ū chham-khó Hôa-bûn hoan-e̍k ê pán-pún (pháiⁿ-sè, chhâ bô hoan-e̍k-chiá ê miâ). In ê bāng-lō͘ liân-kiat tī ē-bīn: 
Tâi-gí bûn-jī-hòa iáu ū chin tn̂g ê lō͘, m̄-koh lán ē-tàng iōng pe̍h-ōe-jī chò kiōng-tông ê ki-chhó͘. Chit-ê hoan-e̍k lāi-bīn iáu ū chē-chē so͘-chāi ta̍t-tit kiám-thó kap siu-kái. Góa hi-bōng góa phiaⁿ..chhut-lâi ê chi̍t-tè chng-á, ē-tàng ín-lâi chē-chē ê pó-gio̍k. 
Múi chi̍t sió-tōaⁿ lāi-té ê tô͘-phìⁿ, góa sī ùi 1958 nî iû John Sturges tō-ián, Spencer Tracy chú-ián ê kāng-miâ tiān-iáⁿ ōe-bīn lia̍h..chhut-lâi ê. Mā ū ùi pa̍t-ūi ê YouTube lia̍h ê ōe-bīn. 
2026 nî góa lī-iōng Gemini kā kui-pún e̍k-kó choân-bīn kiám-giām siu-kái. Kám-siā Gemini ê hia̍p-chō͘.
Ì-kiàn kau-liû, chhiáⁿ siá tiān-chú-phe hō͘ góa: manlajo@gmail.com
--
偉大作者 ê 偉大作品咱愛慢慢仔讀, 讀了 koh . 老人 kap , 我已經讀幾若十年 ah, 到今猶 koh 足愛讀伊, 攏讀袂厭 siān. 這改我規氣翻譯做台語, 通分享予佮意文學 ê 台語人. 雖然為著舞這, 我除了出國抑是度假以外, 頭尾攏總規半年 ê 時間, 會使講見若開工 tō 攏 hut 甲無暝無日, 毋過今翻譯了 ah, 我規个心情足輕鬆, 足爽快.
我 ê 翻譯是根據英文版 ê 原作, mā 有參考華文翻譯 ê 版本 (歹勢, 查無翻譯者 ê 名). In ê 網路連結 tī 下面:
台語文字化猶有真長 ê 路, 毋過咱會當用白話字做共同 ê 基礎. 這个翻譯內面猶有濟濟所在值得檢討 kap 修改. 我希望我 phiaⁿ 出來 ê 一塊磚仔, 會當引來濟濟 ê 寶玉.
每一小段內底 ê 圖片, 我是 ùi 1958 John Sturges 導演, Spencer Tracy 主演 ê 仝名電影畫面掠出來 ê. Mā ùi 別位 ê YouTube ê 畫面
2026 年我利用 Gemini kā 規本譯稿全面檢驗修改. 感謝 Gemini ê 協助.
意見交流, 請寫電子批予我: manlajo@gmail.com
manlajo@gmail.com

Tuesday, October 2, 2018

49. Koan-î Chok-chiá/ 關於作者

https://en.wikipedia.org/wiki/Ernest_Hemingway#/media/File:ErnestHemingway.jpg
Ernest Hemingway (1899-1961), chhut-sì tī Oak Park, Illinois, cha̍p-chhit hòe khai-sí tī Kansas City ê pò-siā tam-jīm siá-chok ê khang-khòe. Tī Bí-kok chham-ka Te-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn liáu, i chì-goān ka-ji̍p Italia lio̍k-kun kiù-hō͘ tūi. Ho̍k-bū tī chêng-sòaⁿ, i tio̍h-siong, tit-tio̍h Italia Chèng-hú ê hun-chiong, koh liáu bē-chió ê sî-kan tòa tī pēⁿ-īⁿ. Tńg-khì Bí-kok liáu, i tam-jīm Bí-kok kap Canada sin-bûn ê kì-chiá, chin kín tō hông sàng khì Europa pò-tō chhin-chhiūⁿ Hi-lia̍p Kek-bēng ê sin-bûn.
Tī jī-cha̍p nî-tāi, Hemingway chiâⁿ-chò chi̍t-ê phài-chū Hoat-kok Paris ê Bí-kok lâng, che i ū tī The Sun Also Rises /Ji̍t-thâu Iû-koh Peh-khí-lâi/ (1926) chit pún chheh ni̍h biô-siá tio̍h. Kāng-khoán chin sêng-kong ê sió-soat sī A Farewell to Arms /Chiàn-tē Chhun-bāng/ (1929), biô-siá chi̍t-ê kiù-hō͘ kun-koaⁿ tùi chiàn-cheng kap i chò-ûi tô-peng kak-sek ê kak-chhéⁿ.
Hemingway lī-iōng i tī Sepanga lāi-chiàn tam-jīm kì-chiá ê keng-giām, iōng he chò pōe-kéng, siá i siōng tōa-sim-koaⁿ ê sió-soat, For Whom the Bell Tolls /Chiàn-tē Cheng-siaⁿ/ (1940). I āu-lâi ê chok-phín, siōng sêng-kong ê sī té-phiⁿ sió-soat, The Old Man and the Sea /Lāu Lâng kap Hái/ (1952). Che sī kóng chi̍t-ê lāu lâng ê kò͘-sū, i kú-kú koh ko͘-toaⁿ tī tōa-hái ni̍h kap chi̍t-bóe tōa-hî sio-tak, chòe-āu i phah iâⁿ, m̄-koh sûi koh su-liáu-liáu.
Hemingway pún-sin tō-sī chi̍t-ê úi-tāi ê ūn-tōng-ka, i ài biô-siá kun-jîn, phah-la̍h..ê, a̍h-sī tak-gû-sū téng-téng chiah-ê ióng-kiāⁿ, ū-sî tiâu-ti̍t ê lâng, iōng in ê ióng-khì kap láu-si̍t lâi hām hiān-tāi siā-hōe ê chióng-chióng iá-bân tùi-khòng, soah hō͘ in sit-khì-liáu hi-bāng kap sìn-sim. I ê bûn-kù ti̍t-chiap, tùi-ōe kán-té, phian-ài khin-biô tām-siá, che tī i ê té-phiⁿ kò͘-sū ni̍h iáu-khah sī án-ne, chhin-chhiūⁿ Men Without Women /Bô Cha-bó͘-lâng ê Cha-po͘-lâng/ (1927) kap The Fifth Column and the First Forty-Nine Stories /Tē 5 Chhiòng-tūi kap 49-ê Kò͘-sū/ (1938). Hemingway tī 1954 nî tit-tio̍h Nobel Bûn-ha̍k Chióng, 1961 nî tī Idaho i ê chhù ni̍h chū-sat sí-bông.

Chu-liāu lâi-goân: Nobel Lectures, Literature 1901-1967, Editor Horst Frenz, Elsevier Publishing Company, Amsterdam, 1969.

--
Ernest Hemingway (1899-1961), 出世 tī Oak Park, Illinois, 十七歲開始 tī Kansas City ê 報社擔任寫作 ê 工課. Tī 美國參加第一次世界大戰了, 伊志願加入 Italia 陸軍救護隊. 服務前線, 伊著傷, 得著 Italia 政府 ê 勳章, koh 了袂少 ê 時間蹛病院. 轉去美國了, 伊擔任美國 kap Canada 新聞 ê 記者, 真緊 tō hông 送去 Europa 報導親像希臘革命 ê 新聞.
二十年代, Hemingway 成做一个派駐法國 Paris ê 美國人, 這伊有The Sun Also Rises /日頭猶閣 Peh 起來/ (1926) 這本冊 ni̍h 描寫著. 仝款真成功 ê 小說是 A Farewell to Arms /戰地春夢/ (1929), 描寫一个救護軍官對戰爭 kap 伊做為逃兵角色 ê 覺醒.
Hemingway 利用伊 tī Sepanga 內戰擔任記者 ê 經驗, 用彼做背景, 寫伊上大心肝 ê 小說, For Whom the Bell Tolls /戰地鐘聲/ (1940). 伊後來 ê 作品, 上成功 ê 是短篇小說, The Old Man and the Sea /老人 kap / (1952). 這是講一个老人 ê 故事, 伊久久 koh 孤單大海 ni̍h kap 一尾大魚相觸, 最後伊拍贏, 毋過隨 koh 輸了了.
Hemingway 本身是一个偉大 ê 運動家, 伊愛描寫軍人, 拍獵 ê, 抑是觸牛士等等 chiah-ê 勇健, 有時條直 ê , in ê 勇氣 kap 老實來和現代社會 ê 種種野蠻對抗, 煞予 in 失去了希望 kap 信心.  ê 文句直接, 對話簡短, 偏愛輕描淡寫, 這 tī ê 短篇故事 ni̍h 猶較是 án-ne, 親像 Men Without Women /無查某人 ê 查埔人/ (1927) kap The Fifth Column and the First Forty-Nine Stories / 5 縱隊 kap 49 个故事/ (1938).
Hemingway tī 1954 年得著 Nobel 文學獎, 1961 tī Idaho ê  ni̍h 自殺死亡.

資料來源: Nobel Lectures, Literature 1901-1967, Editor Horst Frenz, Elsevier Publishing Company, Amsterdam, 1969.

Monday, October 1, 2018

48. 老人 koh teh 眠夢獅仔

48. Lâu lâng koh teh bîn-bāng sai-á
Góa chai án-chóaⁿ kā chiàu-kò͘. Cha-àm góa phùi kî-koài ê mi̍h-kiāⁿ, ká-ná heng-khám ū siáⁿ phòa..khì."
"Kín hó..khí-lâi," gín-á kóng. "Tó..leh, lāu..ê. Góa khì the̍h lí ê sin siatchuh. Iáu-koh the̍h kóa chia̍h..ê."
"Chah góa bô-tī-lih hit kúi-kang ê sin-bûn lâi," lāu lâng kóng.
"Lí ài kín hó, in-ūi góa ū chin chē ài o̍h ê, ta̍k-hāng lí lóng ē-tàng kà góa. Lí chia̍h-khó͘ ū gōa-chē?"
"Chin chē," lāu lâng kóng.
"Góa khì the̍h chia̍h..ê kap sin-bûn," gín-á kóng. "Hó-hó hioh-khùn, lāu..ê. Góa khì io̍h-pâng the̍h hō͘ lí boah chhiú ê."
"M̄-thang bē-kì-tit kā Pedrico kóng, hî-thâu boeh hō͘ i."
"Bē bē-kì lah. Góa ē-kì-tit."
Gín-á chhut-mn̂g, kiâⁿ-lo̍h phòa soan-ô͘ chio̍h pho͘ ê lō͘ sî, i iū khai-sí khàu.
Hit ē-po͘ ū chi̍t-tīn koan-kong-kheh tī Terrace, khòaⁿ tio̍h hái-chúi ni̍h ū khang bihlù koàn-á kap sí ê so-á hî (barracuda), chi̍t-ê cha-bó͘ khòaⁿ tio̍h tn̂g-tn̂g ê pe̍h-sek hî-chiah-kut liân chi̍t-ê tōa bóe, thêng tī chúi-bīn sûi hái-éng teh phiau-tāng, hit-sî tang-hong ùi gōa-hái it-ti̍t chhoe-jip káng-kháu.
"He sī siáⁿ?" i mn̄g ho̍k-bū-seng, chhiú pí tōa-hî tn̂g-tn̂g ê kha-chiah-kut, he taⁿ sī pùn-sò tī hia tán hái-éng kā sé..chhut-khì.
"Soa-hî," ho̍k-bū-seng kóng. "Soa-hî." I ê ì-sù sī boeh kái-soeh kóng, ná ē piàn án-ne.
"Góa í-chêng m̄-chai soa-hî ū hiah súi koh hó-khòaⁿ ê bóe."
"Góa mā m̄-chai," i ê lâm-tông-phōaⁿ kóng.
Tī lō͘-téng, i ê liâu-á ni̍h, lāu lâng koh teh khùn. I iáu sī sin-khu phak-tio̍h khùn, gín-á chē i piⁿ-á khòaⁿ i. Lāu lâng teh bîn-bāng hiah-ê sai-á.
[Oân]
-- 
48. 老人 koh teh 眠夢獅仔
我知按怎 照顧. 昨暗我呸奇怪 ê 物件, ká-ná 胸坎有啥破去."
"緊好起來," 囡仔講. "leh, ê. 我去提你 ê siatchuh. 猶閣提寡食 ê."
"扎我無 tī-lih 彼幾工 ê 新聞來," 老人講.
"你愛緊好, 因為我有真濟愛學 ê, 逐項你攏 ē-tàng 教我. 你食苦有偌濟?"
"真濟," 老人講.
"我去提食 ê kap 新聞," 囡仔講. "好好歇睏, ê. 我去藥房提予你抹手 ê."
"毋通袂記得 kā Pedrico , 魚頭欲予伊."
"袂袂記 lah. 我會記得."
囡仔出門, 行落破珊瑚石鋪 ê 路時, 伊又開始哭.
彼下晡有一 tīn 觀光客 tī Terrace, 看著海水 ni̍h 有空 bihlù 罐仔 kap ê 梭仔魚 (barracuda), 一个查某看著長長 ê 白色魚脊骨連一个大尾, 水面隨海湧 teh 漂動, 彼時東風 ùi 外海一直吹入港口.
"彼是啥?" 伊問服務生, 手比大魚長長 ê 尻脊骨, 彼今是 pùn-sò tī 遐等海湧 洗出去.
"鯊魚," 服務生講. "鯊魚." ê 意思是欲解說講, 那會變 án-ne.
"我以前毋知鯊魚有 hiah koh 好看 ê ."
"毋知," ê 男同伴講.
路頂, ê 寮仔 ni̍h, 老人 koh teh . 伊猶是身軀仆著睏, 囡仔坐伊邊仔看伊. 老人 teh 眠夢 hiah-ê 獅仔.
[]
-- 
48.
I know how to care for them. In the night I spat something strange and felt something in my chest was broken.”
Get that well too,” the boy said. “Lie down, old man, and I will bring you your clean shirt. And something to eat.”
Bring any of the papers of the time that I was gone,” the old man said.
You must get well fast for there is much that I can learn and you can teach me everything. How much did you suffer?”
Plenty,” the old man said.
I’ll bring the food and the papers,” the boy said. “Rest well, old man. I will bring stuff from the drugstore for your hands.”
Don’t forget to tell Pedrico the head is his.”
No. I will remember.”
As the boy went out the door and down the worn coral rock road he was crying again.
That afternoon there was a party of tourists at the Terrace and looking down in the water among the empty beer cans and dead barracudas a woman saw a great long white spine with a huge tail at the end that lifted and swung with the tide while the east wind blew a heavy steady sea outside the entrance to the harbour.
What’s that?” she asked a waiter and pointed to the long backbone of the great fish that was now just garbage waiting to go out with the tide.
Tiburon,” the waiter said. “Shark.” He was meaning to explain what had happened.
I didn’t know sharks had such handsome, beautifully formed tails.”
I didn’t either,” her male companion said.
Up the road, in his shack, the old man was sleeping again. He was still sleeping on his face and the boy was sitting by him watching him. The old man was dreaming about the lions.
THE END.
--